Tragedia nauczyciela z Makoszów

Karol Święch w Myślenicach 1922r.

zdjęcie portretowe Karola.

Karol Święch  urodził się w 1892 r. w Myślenicach, maturę zdał w 1912 r. w Kętach,a egzamin nauczycielski w 1922 r. w Krakowie. W Makoszowach uczył od 1922 r. Do 1939 r. był również dyrektorem polskiej szkoły w Makoszowach. Mało kto wie, co spotkało go w czasie II wojny światowej. Dzięki bezpośredniemu spotkaniu z wnukiem pana Karola, udało nam się prześledzić jego tragiczny los.

Z nieznanych powódek Karol wraz z wybuchem wojny wrócił do Myślenic, być może to było głównym powodem do podejrzewania go o współpracę z myślenickim oddziałem "Orła Białego". Niemcy wpadli na trop organizacji bardzo szybko. 21 czerwca 1940 r.  polegając na zarządzeniu Hollera - kreishauptmanna powiatu Krakowskiego, wyznaczono 10 zakładników, którzy przez 14 dni mieli meldować o ewentualnych próbach sabotażu przeciwko okupantowi. Sam zabieg niestety nie dał żadnych korzyści, dlatego też 23 czerwca 1940 r. zarządzono aresztowanie wcześniej wspomnianej 10-tki oraz kolejnych 22 osób, wśród których znalazł się i nauczyciel z Makoszów. Z miejskiego aresztu wywieziono zakładników do więzienia Gestapo na ul. Montelupich w Krakowie. 

Karol Święch (na środku), Kmakówna (z jego lewej) i Wolański (z prawej) Makoszowy lata 30.

Stamtąd wiekszość trafiła do fortu w Krzesławicach, gdzie między październikiem 1939 r. a listopadem 1941 r. przeprowadzano egzekucje, w których śmierć poniosło około 440 osób, głównie inteligencji z rejonu Krakowa. W 1945 r. podczas ekshumacji odnaleziono również ciało Karola Święcha.

Fotografie są własnością rodziny Święch.

#Makoszowy #Makoschau

Przedszkole w Makoszowach

Przedszkolaki z rocznika 1929/1930.  Z lewej siedzi ks. Jakub Mańda, z prawej Karol Śmiech, nad dziećmi Anna Karkosz kierowniczka przedszkola.

                               W okresie dwudziestolecia międzywojennego funkcję przedszkola pełniła gminna ochronka, której siedziba mieściła się przy ul. Kruszyny. Jest to fakt o tyle dziwny, że zgodę na budowę budynku przedszkola przy ul. Szymały 11 wydano już w 1914r. Piętrowy budynek do połowy wyłożony drewnem właściwie niewiele zmienił się od tamtych czasów. Wchodząc od frontu przez krótki korytarz trafiało się do garderoby dla dzieci, w korytarzu były również drzwi do wbudowanych drewnianych toalet.

Jadwiga Pawlas

Małgorzata Paluch

Z garderoby można było przejść do dużej około 45 metrowej sali nauki lub prawie dwukrotnie większej sali zabaw. Strefą niedostępną dla dzieci były mieszkania przedszkolanek. Na piętrze znajdowało się mieszkanie kierowniczki, dwu pokojowe, z dużą kuchnią, na dole nieco mniejsze jedno pokojowe. Budynek ten jednak swoją rolę zaczął pełnić po 1945r. Wcześniej swoje miejsce zbiórek miała w nim gromada rolna. Od 1924r. Funkcję kierowniczki prowadziła Anna Karkosz, mieszkająca w pobliskiej kamienicy Sieroniów przy ul. Szymały 22. Było tak aż do 1957r. W Makoszowach prócz niej przed wojną pracowała Stefania Kasperek oraz p. Święch. Po wojnie siedziba została całkowicie przeniesiona na ul. Szymały – odtąd budynek spełniał już od dawna zamierzone zadanie. W 1945r. Zatrudniono na stanowisko opiekunki Jadwigę Pawlas, a zaraz po niej Małgorzatę Paluch zd. Kleczka, która przejęła funkcję kierowniczki w 1957r. Stan ten utrzymał się przez 10 lat. Gdyż Małgorzata otrzymała wieści od męża, z którym od 1945r. Nie miała kontaktu. Jak się okazało pozostał on w Anglii, gdzie otrzymał w Manchester dom. Po uprzednim załatwieniu spraw urzędowych Małgorzata wyjechała do Anglii w 1967r. Gdy owdowiała wyszła za mąż za Zygfryda Lewandowskiego –  dawnego żołnierza z Dywizjonu Bombowego 300. Gdy w latach 80-tych zachorowała podjęto decyzję, by wróciła w rodzinne strony. Małgorzata Lewandowska – Paluch spoczęła na Makoszowskim cmentarzu. W 1948r. Do pracowników przedszkola dołączyły Alicja Golc i Apolonia Szołtysek.

Projekt makoszowskiego przedszkola z 1914 r.

Funkcję dyrektora po wyjeździe Paluchowej pełniła Łucja Schuppik. W latach 60-tych kopalnia podjęła się gruntownego remontu placówki. Zatrudniono wówczas Magdalenę Jałowiecką, Antoninę Mandrysz,Marię Sieroń, Małgorzatę Pawlas, Helenę Przybyła i Teresę Wiciok. Gdy w 1985r. Makoszowy dotknęła powódź kompletnie zalane przedszkole przeniesiono do budynku dawnej szkoły przy ul. Kruszyny. Od 1991r. Dyrektorką szkoły była Zuzanna Traczyńska będąc na stanowisku do 1995r. Po niej przez dwa lata pracę tę wykonywała Dorota Kląskała. Od 1997r. Przedszkole weszło w skład Zespołu Szkolno–Przedszkolnego nr 7. Od tego czasu dyrektorem była Jolanta Dębicka. Obecnie zarówno w szkole podstawowej, gimnazjum jak i przedszkolu jest jeden dyrektor.

Marian Walentynowicz (z prawej) w makoszowskim przedszkolu 1967 r.

 #Makoszowy #Makoschau

Na tle makoszowskich szybów.

Fritz Eckert na tle kopalni Makoszowy w 1925 r.

Podwójnie historyczna fotografia. W tle obecnie rozbierane szyby kopalni Makoszowy. Wielka strata...
zdjęcie pocztówki z Makoszów, kreśloną ręką Fritza Eckerta zobaczyć można tutaj -> https://historia-zabrza.pl/kopalnia-i-koksownia-makoszowy-ok-1920-r/?fbclid=IwAR3ZL27kTx4Fp2b4g0m5Ad4QsVRZ9F3dh3VGCsm9EytD2BV56b9cELS3sns

#Makoschau #Makoszowy

Oszust matrymonialny w Makoszowach !

#Makoszowy #Makoschau

Szkoła w Makoszowach.

          

Restauracja Kontnego i budynek nowej szkoły w Makoszowach.

Makoszowskie dzieci przed powstaniem szkoły w ich wsi uczęszczały najpierw do szkoły w Bielszowicach, następnie w okolicznych Przyszowicach. O powstaniu Makoszowskiej szkoły zaczęto obradować w marcu 1872r., a zaledwie rok później w szkolnych ławach zasiedli już uczniowie. Ofiarodawcą placu pod budowę szkoły oraz materiałów budowlanych był sam hrabia Donnersmarck.  Wykonawcą wszelkich robót był Morawiec, który swą firmę prowadził w pobliskim Zabrzu. I rok szkolny rozpoczął się w kwietniu 1873r. Kierownikiem placówki mianowano Aleksandra Nowaka – dawnego nauczyciela z Zabrza, w pracy pomagał mu jedynie jeden pomocnik zwany adjuwantem. Powiększająca liczba uczniów spowodowała, że w 1884r. Uruchomiono III klasę. Szkoła z kolejnymi latami stałą się zbyt ciasną, więc od 1886r. Zaczęto planować budowę nowej.

Rocznik 1931, lata II wojny światowej.

            Nowa szkoła Makoszowska stanęła przy dzisiejszej ul. Kruszyny 1  w ogrodzie dawnej placówki. ( Stoi tam po dziś dzień, obecnie pełniąc funkcję filii Biblioteki Miejskiej, ale również ośrodka pomocy społecznej, siedziby rady dzielnicy. Część budynku przeznaczona została również na mieszkania). Koncesję na budowę nowego obiektu wydano w lutym 1898r. Podpiwniczony, piętrowy budynek z wysokim parterem oraz z poddaszem mieszkalnym wybudowany został w całości z czerwonej cegły. Projektu A. Nitzschmann & C^{o –} pod projektem budowy podpisał się proboszcz parafii w Przyszowicach ks. Augustyn Krakowski, nauczyciel Aleksander Nowak i urzędnik gminny Halubka. Nowy budynek był znacznie obszerniejszy od frontowego wejścia, którego zwieńczeniem był wybity w cegłach krzyż (wejście do dzisiejszej Biblioteki) mieściły się sale lekcyjne po jednej z każdej strony, na środku każdej z sal umieszczono duży piec kaflowy, do izb wpadało światło dzienne przez trzy duże zaokrąglone u szczytu okna. Na wprost drzwi  wejściowych zlokalizowane były również schody na piętro. Piętro było odzwierciedleniem parteru. Na poddaszu znajdowały się dwa mniejsze pokoje. W chwili funkcjonowania placówki mogły być one przeznaczone na pokoje dla nauczycieli i kierownika szkoły. Osobnym wejściem z boku budynku obecnie nieistniejącym i zastąpionym oknem, było wejście do mieszkań nauczycielskich. Na tamte czasy mieszkania te były wręcz luksusowe. Składały się z komory, widnej kuchni, sypialni i dwóch obszernych pokoi. Mieszkanie na parterze miało również bezpośrednie przejście do części szkolnej. Piętro było wybudowane podobnie. Jedynie Poddasze w części mieszkalnej zaadaptowano na strych. Plac szkolny również został zagospodarowany. Stanęły na nim szopy, na węgiel i komórki na ziemniaki dla personelu. Po bokach szopek wybudowano z lewej strony 14 ustępów dla chłopców z prawej natomiast 6 ustępów dla dziewcząt oraz 2 lepiej wyposażone dla kadry nauczycielskiej. Pod oknami mieszkań nauczycielskich mieścił się ogród. Budynek nowej szkoły funkcjonował jednocześnie ze starym. Kierownikiem nowej szkoły został Józef Grieger, oprócz Griegera w szkole uczył nadal Nowak, wspominany jest r również nauczyciel Konstany Starozik (od 1900r.) oraz Elfryda Klemens – później Lauche. (od 1907r.) Szkoła jednak spełniała swą funkcję stosunkowo krótko. Już w 1908 r. podjęto decyzję o budowie nowej, gdyż obecna była za mała. W 1911r. Uczniowie mieli okazję zasiąść już w nowej 8 klasowej szkole. Teraz zajęcia odbywały się i w nowej szkole, ale również w jej poprzedniczce. Najstarsza zaś szkoła została sprzedana parafii i przerobiona na kościół. Wiadomym jest jednak, że mieszkania nauczycielskie mieściły się w starym budynku szkoły (przy ul. Kruszyny) aż do końca II wojny światowej. Świadczy o tym zajście z 27 stycznia 1945r. Mieszkająca w budynku przy ul. Kruszyny rodzina Drieter – prawdopodobnie kierownik szkoły bądź nauczyciel został zastrzelony w swym mieszkaniu. Jego los podzieliła żona Maria i córka Magdalena. Wiadomym jest, że zostały pochowane w okolicach cmentarza w Makoszowach, jednak ani dokładna data ani miejsce nie jest znane. W nowym budynku szkoły wymienia się już znacznie większą ilość nauczycieli można wśród nich znaleźć następujące nazwiska:

- 1914r. Otto Wiosna.

- 1914r. August Bellarin.

- 1916-1923r. Pauline Ross.

- 1918r. Johann Vogel.

- 1918r. Bruno Gaida.

- 1920r. Karl Menzel – mąż Stefanii Dudek córki Makoszowskiego kupca Martina.

- 1920-1927r. Antoni Grieger.

- 1921r. Hermann Halubka.

- 1921r. Oskar Grosse.

- 1921r. Maks Grieger.

- 1921r. Erich Lauche.

Wspomina się również dwie nauczycielki polskiego pochodzenia Hałubka i Frank, które na tajnych kursach przyuczały języka polskiego, brały również udział w powstaniach jako Sanitariuszki.

            W 1922r. Zajęcia w szkole odbywały się tylko w języku polskim. Rok później utworzono szkołę mniejszościową dla dzieci niemieckojęzycznych, która z początku nie cieszyła się zbyt wielkim powodzeniem. W latach największego zainteresowania do szkoły tej uczęszczało ponad 150 osób. Od 1922r kierownikiem szkoły był Czesław Lumbe, po roku oddał jednak swoją funkcję w ręce Jana Hassny, gdyż stan jego zdrowia nie pozwalał na dalsze zarządzanie placówką, Hassny jako kierownik szkoły pracował aż do 1939r. Ironią jest, że świadectwa w szkole mniejszościowej w Makoszowach drukowano w języku polskim.

             Od października 1939r. Szkołą zarządzał już niemiecki kierownik, całe grono nauczycielskie również zmieniono na niemieckie. Dawni Polscy nauczycieli musieli pracować jako pracownicy fizyczni, o ile takową udało im się znaleźć. Potajemnie jednak na nauki języka polskiego uczęszczała dziatwa makoszowska do nauczycielek Wiktorii Pyzik i Anny Jałowieckiej – te mimo wielkiego zagrożenia ( czyn ten był karany zsyłką do obozu koncentracyjnego) kontynuowały swoją działalność aż do końca wojny.

            Po wyzwoleniu szkołę uruchomiono już w marcu 1945r. Kierownikiem szkoły został Maksymilian Filipek, tym samym w niedługim czasie musiał porzucić funkcję organisty w Makoszowskim kościele. Wraz z nim w skład grona nauczycielskiego weszli: Maria Cichoń, Anna Jałowiecka, Wiktoria Pyzik, Bazyli Siemaszko oraz Gertruda Walocha. Pracę podjął w szkole również nie posiadający uprawnień nauczycielskich Jerzy Szczeponik. II semestr rozpoczynający się w październiku 1945r. Powitał w szkolnych murach 412 uczniów niedopuszczonych wcześniej do nauczania za sprawą listy narodowościowej podpisanej przez ich rodziców w latach okupacji.

Wiele dzieci kończyło kilka klas jednego roku, by uzupełnić stracone lata. W 1946r. W Makoszowach uczono nawet języka angielskiego!

            W 1970r. Szkole nadano imię Ludwika Waryńskiego – kopalnia Makoszowy ufundowała na to święto nowy sztandar szkolny, który przekazano w ręce dyrektora na uroczystej akademii. Od lat 50-tych zauważalna jest systematycznie spadająca liczba uczniów w placówce szkoły. Od 1997r. Do budynku szkoły przyłączono również przedszkole – odtąd pełną nazwą szkoły jest Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 7 . Od 1998r. W budynku szkoły mieści się również Gimnazjum nr 7.

            Po Maksymilianie Filipku funkcję kierownika, a później dyrektora pełnili:

- Zenon Wykrota od 1963-1966r.

- Edward Nowak w 1966r.

- Olga Filipek II półrocze 1966r.

- Alfred Bielawski od 1967-1975r.

- Ilza Rolnik od 1975-1979r.

- Maria Miller od 1979-1980r.

- Eugeniusz Jastrzębski od 1980-1983r.

- Elżbieta Kwiatkowska od 1983-1992r.

- Ryszard Bęben od 1992-2007r.

- Marian Mleczko od 2007r.

#Makoszowy #Makoschau